CHỮ “PHÚ” (富) - Bài viết của Khánh Ly, theo Tri thư đạt lễ 知書達禮

Hình ảnh: Phú, thủ bút của Thanh Đài nữ sĩ

 

“Trong nhà có một miệng ăn

Ruộng vườn một khoảnh, quanh năm dư thừa”.

                                                           (Ca dao)

 
Người Việt xưa rất khéo học chữ Hán qua những câu ca dao gần gũi đời thường. Câu ca dao này chính là mẹo vặt để ghi nhớ chữ Phú của ông bà ta.

Phú, chữ Hán viết 富. Đây là một chữ quen thuộc trong tiếng Việt, thường được dùng để chỉ sự giàu có, sung túc, đủ đầy. Trong hệ thống chữ Hán, Phú là chữ có lịch sử xuất hiện rất sớm, về sau được dùng ổn định suốt nhiều thế kỷ trong văn hiến Đông Á.
 
Theo sách Thuyết Văn Giải Tự, Phú có nghĩa là đầy đủ, có sẵn. Chữ này gồm bộ Miên 宀 chỉ mái nhà và chữ Phú 畐 làm thanh phù. Trong các ghi chép xưa, Phú thường dùng thông với Phúc 福. Thuyết Văn chú: "Âm và nghĩa của Phú và Phúc như nhau", Lễ Ký giảng: "Phú có nghĩa là Phúc", cho thấy Phú và Phúc đã từng là hai mặt của cùng một quan niệm.
 
Từ nghĩa gốc ban đầu, chữ này dần phát triển thêm nhiều lớp nghĩa phái sinh. Đầu tiên là nghĩa quen thuộc nhất - giàu có, đối lập với nghèo khổ, chỉ tình trạng có nhiều của cải vật chất, sau mở rộng ra nghĩa dồi dào, phong mãn, bao gồm cả tiền bạc, sản vật, tinh lực lẫn tri thức. Do vậy người xưa cũng dùng Phú để chỉ năm được mùa, đủ ăn đủ mặc hoặc tuổi tác mạnh khỏe, tinh lực tràn đầy. Những nét nghĩa này của Phú xuất hiện trong nhiều tổ hợp từ thường gặp như phú hộ, phú quý, tài phú, triệu phú, phú cường, phú quốc, trù phú, phong phú,...
 
Trong đời sống văn hóa Á Đông, Phú là chữ đứng đầu trong hệ thống ngũ phúc gồm Phú - Quý - Thọ - Khang - Ninh. Việc đặt Phú ở vị trí mở đầu cho thấy người xưa xem sự đủ đầy vật chất là nền tảng cần thiết để con người có thể hướng đến những giá trị khác của đời sống. Tuy nhiên Phú không tồn tại đơn lẻ mà luôn được đặt trong thế cân bằng với Quý, Thọ, Khang, Ninh, nhằm nhắc nhở rằng giàu có chỉ thực sự trọn vẹn khi đi kèm nhân cách, sức khỏe và sự an ổn lâu dài.
 

“Giàu cha giàu mẹ thì ham,

Giàu cô, giàu bác, ai làm nấy ăn.”

                                       (Ca dao)

 

“Trời Nam cành lá la đà

Lạc Hồng cây cỗi xuân già càng xuân

Ngày xuân chúc nước mừng dân

Ba kỳ Nam, Bắc mười phân phú cường.”

                                                (Tản Đà)

 

“Khi đọc một cuộc đời buồn

Lòng em xót xa, ấm ức

Anh khen em giàu cảm xúc

Và bao điều nữa...? - Anh khen.”

                        (Lâm Thị Mỹ Dạ)

 
                                                                  Bài viết của Khánh Ly
                                                          Theo Tri thư đạt lễ - 知書達禮