HOÀN CẢNH SÁNG TÁC NHẠC PHẨM “MỘNG DƯỚI HOA” CỦA PHẠM ĐÌNH CHƯƠNG - Đông Kha

“Mộng Dưới Hoa” là một nhạc phẩm tình ca có nội dung tuyệt đẹp và rất lãng mạn của nhạc sĩ Phạm Đình Chương. Cái đẹp và lãng mạn của bài này hát được thừa hưởng từ bài thơ thời tiền chiến của thi sĩ Đinh Hùng. Tuy nhiên ít người biết rằng bài hát “Mộng Dưới Hoa” không phải được phổ từ một bài mà từ 2 bài thơ khác nhau của thi sĩ Đinh Hùng.
 
Nếu để ý, người nghe nhạc sẽ thấy lời của bài hát Mộng Dưới Hoa êm đềm như một bài thơ 7 chữ, nhưng đến đoạn điệp khúc: Nếu bước chân ngà có mỏi… thì nhịp điệu nhanh hơn và có 6 chữ trong mỗi câu. Đó là vì những câu hát đó thuộc về 2 bài thơ khác nhau: 1 bài thơ 7 chữ và 1 bài thơ 6 chữ.
 
Một điểm đặc biệt trong thơ của Đinh Hùng là các bài thơ của ông thường rất dài, và nhạc sĩ Phạm Đình Chương chỉ lấy vài đoạn trong 2 bài thơ này để đưa vào bài hát.
Đó là 2 bài thơ “Tình Tự Dưới Hoa” và “Xuôi Dòng Mộng Ảo”:
“Tình Tự Dưới Hoa” là bài thơ 7 chữ được in trong tập thơ “Đường Vào Tình Sử” của thi sĩ Đinh Hùng. Tuy là nội dung bài hát Mộng Dưới Hoa dựa nhiều vài bài thơ này, nhưng thật ra chỉ có hai trong sáu đoạn của bài thơ được phổ thành nhạc.
 
Đó là đoạn thứ nhất của bài thơ:
 
“Chưa gặp em, tôi vẫn nghĩ rằng
Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng
Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại
Thăm thẳm nhìn tôi không nói năng”
 
và đoạn thứ ba của bài thơ:
 

“Em đến như mây, chẳng đợi kỳ

Hương ngàn gió núi động hàng mi

Tâm tư khép mở đôi tà áo

Hò hẹn lâu rồi – Em nói đi”

 
Và một câu thơ của đoạn cuối:

“Vai kề một mái thơ phong nguyệt”

 
Bài thơ 6 chữ “Xuôi Dòng Mộng Ảo” cũng ở trong thi tập “Đường Vào Tình Sử ” của Đinh Hùng. Bài thơ có tám đoạn và chỉ có đoạn thứ năm được nhạc sĩ Phạm Đình Chương lấy làm điệp khúc cho bài hát:
 

“Nếu bước chân ngà có mỏi

Xin em dựa sát lòng anh

Ta đi vào tận rừng xanh

Vớt cánh rong vàng bên suối”

 
Nếu tìm hiểu kỹ bài hát “Mộng Dưới Hoa” gồm có 8 đoạn, và so sánh với nguyên tác hai bài thơ (chép nguyên văn ở bên dưới bài viết này), sẽ thấy đa số lời nhạc của bài hát không có trong bài thơ nào của thi sĩ Đinh Hùng, mà được nhạc sĩ Phạm Đình Chương tự sáng tạo thêm lời nhạc, và vẫn phảng phất được cái chất thơ Đinh Hùng.
 
Theo thông tin của một bài báo cho biết thì khi viết thêm phần lời đó, nhạc sĩ Phạm Đình Chương có nhờ chính thi sĩ Đinh Hùng góp sức để hoàn thiện bài hát.

Cố nhạc sĩ Vũ Thành đã từng nhận xét:
“Mộng Dưới Hoa đáng được coi là một kỳ công vì phổ nhạc vào thơ Việt Nam là một việc cực khó… Làm theo thể mẫu hết sức cân đối mà vẫn giữ bằng trắc của từng chữ, ta phải ngả nón trước Phạm Đình Chương”.
 
Giáo sư Nguyễn Đình Cường có kể lại một giai thoại nhỏ đã được chính nhạc sĩ Phạm Đình Chương kể trong một lần hai người di thăm ca sĩ Hoài Trung đang nằm trong một bệnh viện ở Pasadena vào năm 1990. Khi được hỏi về trường hợp sáng tác bản Mộng Dưới Hoa thì nhạc sĩ Phạm Đình Chương cho biết là khoảng năm 1957, ông đọc tập thơ Đường Vào Tình Sử của thi sĩ Đinh Hùng, thấy bài Tự Tình Dưới Hoa hay và có nhiều hình ảnh đẹp, lời thơ có vẻ cổ điển ước lệ, với mỹ nhân, với trăng sao, mây nước, suối rừng, mơ mộng…, những giai điệu đã vang lên trong đầu rồi bật ra thành những nốt nhạc đầu tiên, và ông đã ghi lại trên giấy.
 
Ở Sài Gòn trước năm 1975, chính tác giả Phạm Đình Chương (tức ca sĩ Hoài Bắc của ban Thăng Long) đã nhiều lần hát bài này ở phòng trà Đêm Màu Hồng. Đặc biệt mỗi lần hát đến câu “mắt xanh lả bóng dừa hoang dại” thì ông ngừng lại ngang xương khiến ban nhạc lỡ bộ, rồi nói: “Lả bóng, các bạn ạ, đừng hát Là bóng, mất đẹp của câu thơ đi”. Nói xong, ông lại say sưa và mơ màng hát tiếp, ban nhạc lại ngoan ngoãn đệm theo.
 
Lời nhạc bài hát Mộng Dưới Hoa (nhạc Phạm Đình Chương, thơ Đinh Hùng):
 

Chưa gặp em tôi vẫn nghĩ rằng

Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng

Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại

Âu yếm nhìn tôi không nói năng

 

Ta gặp nhau yêu chẳng hạn kỳ

Mây ngàn gió núi đọng trên mi

Áo bay mở khép nghìn tâm sự

Hò hẹn lâu rồi, em nói đi

 

Nếu bước chân ngà có mỏi

Xin em dựa sát lòng anh

Ta đi vào tận rừng xanh

Vớt cánh rong vàng bên suối

 

Ôi, hoa kề vai hương ngát mái đầu

Đêm nào nghe bước mộng trôi mau

Gió ơi, gửi gió lời tâm niệm

Và nguyện muôn chiều ta có nhau

 

Tôi cùng em mơ những chốn nào

Ước nguyền chung giấc mộng trăng sao

Sánh vai một mái lầu phong nguyệt

Hoa bướm vì em nâng cánh trao

 

Hy vọng thơm như má chớm đào

Anh chờ em tới hẹn chiêm bao

Dưới hoa tưởng thấy ngàn sao rụng

Hòa lệ ân tình nguôi khát khao

 

Bước khẽ cho lòng nói nhỏ

Bao nhiêu mộng ước phù du

Ta xây thành mộng nhìn thu

Núi biếc, sông dài ghi nhớ

 

Ôi, chưa gặp nhau như đã ước thề

Mây hồng giăng tám ngả sơn khê

Bóng hoa ngả xuống bàn tay mộng

Và mộng em cười như giấc mê

 
Bài thơ TỰ TÌNH DƯỚI HOA của thi sĩ Đinh Hùng:

Chưa gặp em, tôi vẫn nghĩ rằng:

Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng,

Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại,

Thăm thẳm nhìn tôi, không nói năng

 

Bài thơ hạnh ngộ đã trao tay,

Ôi mộng nào hơn giấc mộng này?

Mùi phấn em thơm mùi hạ cũ,

Nửa như hoài vọng, nửa như say

 

Em đến như mây, chẳng đợi kỳ

Thương hàng gió núi động hàng mi

Tâm tư khép mở đôi tà áo,

Hò hẹn lâu rồi. Em nói đi

 

Em muốn đôi ta mộng chốn nào

Ước nguyền đã có gác trăng sao

Chuyện tâm tình: dưới hoa thiên lý,

Còn lối bâng khuâng: ngõ trúc đào

 

Em chẳng tìm đâu cũng sẵn thơ,

Nắng trong hoa, với gió ven hồ

Dành riêng em đấy. Khi tình tự,

Ta sẽ đi về những cảnh xưa

 

Rồi buổi u sầu, em với tôi

Nhìn nhau cũng đủ lãng quên đời

Vai kề một mái thơ phong nguyệt,

Hạnh phúc xa xa mỉm miệng cười

 

Bài thơ XUÔI DÒNG MỘNG ẢO của thi sĩ Đinh Hùng:
 

Chim hồng về khu rừng cũ,

Xuân ấy hai lòng mới yêu

Cùng hoa, bướm trắng sang nhiều,

Nắng thơm những chiều tình tự.

 

Xin em ngồi trên nhung cỏ,

Nghe suối ca vui nhịp nhàng.

Anh ru cho hồn em ngủ,

Bằng điệu ca sang dịu dàng.

 

Chim xanh về khu rừng cũ,

Hè tới, hai lòng còn yêu

Cỏ thơm mọc đã cao nhiều,

Cành mộng bao nhiêu hoa đỏ!

 

Nếu bước chân ngà có mỏi,

xin em dựa sát lòng anh.

Ta đi vào tận rừng xanh,

Vớt cánh rong vàng bên suối.

 

Lá đỏ rơi trong rừng cũ,

Thu về, hai lòng còn yêu.

Đường tình trải một làn rêu,

Ngơ ngẩn hồn chiều tư lự.

 

Em có lên sườn núi biếc,

Nhặt cánh hoa mơ gài đầu.

Này đôi nai vàng xa nhau,

Có tiếng gọi sầu thảm thiết.

 

Chim buồn xa khu rừng cũ,

Đồi núi trập trùng cỏ rêu.

Hai lòng nay đã thôi yêu,

Có tiếng suối chiều nức nở.

 

Em không nghe mùa thu hết?

Em không xem nắng thu tàn?

Trời ơi! Giọt lệ này tan,

Là lúc linh hồn anh chết!

 
                                                                                 Đông Kha
                                                                         Nguồn: nhacxua.vn