Tác giả Đỗ Chiêu Đức
Một hôm, khi vừa
giảng xong bài và lớp cũng vừa tan học, thì trời đổ mưa, các sinh đồ không về
được. Nên cụ đồ Đàm Thận Huy mới ra một vế đối như sau để cho các học trò đối lại
cho vui và cũng để thử tài của các học trò mình. Vế ra như sau :
Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách, 雨無鉗鎖能留客,
Có nghĩa :
Mưa không cần phải cầm cọng gì cả mà vẫn giữ được
khách ở lại
(Kiềm là Cây Kềm. Tỏa là Khoá. nên KIỀM TỎA là Kềm khóa lại, ý chỉ hết lòng giữ khách lại, Miền Nam nói là CẦM CỌNG).
Một anh học trò tên Nguyễn Chiêu Huấn bèn đối lại rằng :
Nguyệt hữu loan cung bất xạ nhân 月有彎弓不射人.
Có nghĩa :
Trăng có vành cong như cánh cung, nhưng không bắn người
bao giờ.
Cụ đồ khen :
- Con người tài hoa phúc hậu, sẽ có hậu vận tốt về sau
!
Một anh học trò khác bộp chộp đối là :
Phân bất uy quyền dị sử nhân 糞不威權易使人.
Có nghĩa :
Cứt (phân) không có quyền uy gì cả mà dễ sai khiến con
người
(ý nói khi "mắc đi cầu" thì không ai có thể cưỡng lại được cả
!).
Cụ đồ Huy cười mà phán :
- Thứ đồ thô lậu,
có tài nhưng chỉ đáng là hàng trọc phú mà thôi !
Lúc bấy giờ, anh học trò Nguyễn Giản Thanh mới thủng
thỉnh đối lại rằng :
Sắc bất ba đào dị nịch nhân 色不波濤易溺人.
Có nghĩa :
Sắc đẹp không có sóng gió gì cả nhưng dễ làm cho con
người bị chìm đắm.
Cụ đồ Huy vỗ bàn đánh đét một tiếng, khen :
- Thật tuyệt ! tài hoa sắc sảo đáng bậc Trạng Nguyên,
nhưng e hậu vận sẽ bị lụy vì nữ sắc.
Lời nhận xét của cụ đồ Đàm Thận Huy đã thành lời tiên
tri trong những năm sau đó. Nguyễn Giản Thanh thi đỗ thủ khoa, rồi đỗ Trạng
Nguyên đời Vua Lê Uy Mục (1508), làm quan lễ bộ Thượng thư, nhưng vì say đắm một
cô gái đẹp ở kinh thành mà đến ô danh bại tiết. Còn Chiêu Huấn chỉ đỗ Bảng Nhãn
nhưng làm quan và sống yên ổn đến già. Riêng người học trò kia sau cũng vào
hàng hào phú trong vùng, nhưng ai cũng chê là hạng thô lỗ, bỉ lậu.
Nguyễn Giản Thanh, người làng Ông Mặc (làng Me), huyện
Ðông Ngàn (nay là Từ Sơn), Bắc Ninh. Ông sống vào khoảng đầu thế kỷ XVI, sinh
năm 1482, mất năm nào không rõ. Lúc nhỏ ông rất thông minh, mới 16 tuổi đã
thông hiểu rất nhiều sách vở, sau đỗ Trạng Nguyên, nên tục gọi là Trạng Me.
Đó là "Giai Thoại Văn Chương Việt Nam" ta,
còn "Giai Thoại Văn Chương Trung Hoa" thì vế ra như sau :
雨無門戶能留客
Vũ vô MÔN HỘ năng lưu khách
Theo truyện kể trong dân gian Trung Hoa như sau đây:
Đường Dần 唐寅（1470—1524）tự Bá Hổ 伯虎,
Tử Úy 子畏, hiệu là Lục Như Cư Sĩ 六如居士、Đào Hoa Am Chủ 桃花庵主... Người Ngô Huyện, Trực Lệ thuộc đất Tô
Châu, là nhà thơ, nhà văn học và nhà thư họa nổi tiếng trong đời nhà Minh, là một
trong Ngô Trung Tứ Tài Tử 吳中四才子
và cũng là một trong "Giang Nam Tứ Đại Tài Tử 江南四大才子" đương thời. Năm Hoằng Trị thứ 11
(1498) Đường Bá Hổ đậu đầu khoa Ứng Thiên Mậu Ngọ ở Nam Kinh, nên người đời thường
gọi là Đường Giải Nguyên.
Một hôm, Đường Bá Hổ cùng một nhóm bạn bè rủ nhau ra
ngoại thành du ngoạn. Đang trong lúc cả nhóm xướng họa nói cười vui vẻ thì trời
bỗng đổ cơn mưa to. Cả nhóm nhốn nháo tìm nơi trú mưa; May sao phía trước mặt
không xa thấp thoáng thấy có một trang viên, bèn cùng nhau kéo đến gỏ cửa xin
trú mưa. Chủ trang viên là một Viên Ngoại Lang họ Từ, tuổi trạc ngoại ngũ tuần
tiếp đón niềm nở. Sau khi pha trà đãi khách và trao đổi qua lại, biết đây là những
thư sinh Tú tài trong vùng nên càng ân cần tiếp đãi hơn lên.
Đường Bá Hổ và Giang Nam Tứ Đại Tài Tử qua
Điện ảnh
Nguyên Từ Viên Ngoại tuy ở vùng ngoại thành, nhưng
cũng thuộc dòng dõi thư hương. Dưới trướng không con trai, chỉ có một gái nên hết
mực cưng chiều. Từ Tiểu thư ngoài công ngôn dung hạnh còn giỏi cả thi từ ca phú
nữa. Nghe trong nhóm thư sinh đến trú mưa có cả tài tử Giang Nam Đường Bá Hổ mà
mình hằng nghe tiếng là giỏi giang, bèn xin phép cha cùng được ra diện kiến và
trao đổi văn thơ. Từ Viên Ngoại là người cởi mở phóng khoáng nên cho phép Từ Tiểu
Thư cùng ra uống trà và đàm đạo. Nhân nói đến trời mưa, Từ Tiểu thư bèn gợi ý
và ra một vế đối để mọi người cùng đối lại cho vui. Vế ra như sau :
雨無門戶能留客 Vũ vô MÔN HỘ năng lưu khách,
Có nghĩa :
- Mưa không có nhà cửa gì cả mà có thể giữ được khách.
Vế ra nghe như đơn giản, nhưng hàm ý của Từ Tiểu thư
muốn nói là : Tôi nhờ có nhà cửa mới lưu được khách qúy ở đây, nhưng MƯA thì
không có NHÀ CỬA gì cả mà cũng lưu được khách qúy; Biết rằng khách qúy có lưu
được mãi hay không, hay khi mưa tạnh thì lại đi mất rồi ?!.
Một thư sinh Tú tài đứng dậy, nắm vạt áo ướt của mình
đưa lên đối rằng :
雲有彩裳不借人 Vân hữu thái thường bất tá nhân.
Có nghĩa :
- Mây trời có áo đủ màu nhưng không cho người mượn bao
giờ !
Cả bọn đều vổ tay khen hay, vì câu đối vừa chỉnh vừa vui : Mây trên trời như các tà áo màu, nhưng làm sao mượn cho được, áo ướt thì rán chịu đi ! Một thư sinh khác đứng lên đưa hai tay lên trời như than oán, đối rằng :
天有風雲易惱人 Thiên hữu phong vân dị não nhân.
Có nghĩa :
- Trời có gió mây bất thường nên dễ làm phiền lòng người !
Một thư sinh khác đứng dậy nói rằng : "Gió mưa là
bệnh của trời mà, làm sao trách trời cho được !?" Đoạn anh ta hướng về
phía Từ Tiểu thư tủm tỉm cười mà đối lại rằng :
野有花香易縛人 Dã hữu hoa hương dị phược nhân
Có nghĩa :
- Ngoài đồng nội có hoa thơm nên cũng dễ trói buộc con
người !
Ý anh ta ví Từ Tiểu thư như là một cánh hoa thơm ngoài
đồng nội đã trói buộc được "trái tim" của anh ta rồi ! Ý tình qúa lộ
liễu, mọi người còn đang lo sợ là Tiểu thư sẽ nổi giận, thì ngoài trời mưa cũng
đã tạnh hẵn. Cả bọn bèn đứng lên nói lời cảm tạ và từ biệt gia chủ để ra về.
Khi ra đến cổng ngoài, Từ Tiểu thư như chửa cam tâm, bèn đến bên Đường Bá Hổ mà
thỏ thẻ rằng :"Đường Giải Nguyên có thể hạ cố cho một vế đối được chăng
?". Biết là Từ Tiểu thư bất chấp thị phi là đã có tình ý với mình, nhưng ở
nhà Đường Bá Hổ đã có đến tám vị phu nhân rồi, nên còn đang bối rối chưa biết
phải từ chối như thế nào, chợt nhìn lên bầu trời đối diện, sau cơn mưa một chiếc
cầu vồng ngũ sắc hiện lên thật đẹp ở chân trời; Đường Bá Hổ bèn vòng tay thi lễ
và đối rằng :
虹有橋梁不渡人 Hồng hữu kiều lương bất độ nhân
Có nghĩa :
- Cầu Vồng có cầu đó nhưng không để cho người nào đi
qua được cả !
Ý của Đường Bá Hổ là : Tiểu thư ơi, Tôi chỉ hào nhoáng
được như cánh cầu vồng mà thôi, thấy thì đẹp mà không thể đi qua được đâu ! Từ
Tiểu thư chừng như cũng hiểu ý của Đường Bá Hổ nên cũng đành buồn thương mà chấp
nhận cho số kiếp và duyên phận của mình.
Nói thì nói thế, chứ ngoài tám bà vợ ở nhà ra, Đường
Bá Hổ còn nổi tiếng với những kịch bản, sân khấu, điện ảnh... với truyện tình
thứ 9 là "ĐƯỜNG BÁ HỔ ĐIỂM THU HƯƠNG 唐伯虎點秋香"
lưu truyền rộng rãi trong dân gian mãi cho đến hiện nay với hai câu thơ :
聞道禁中時節異， Văn đạo cấm trung thời tiết dị,
九秋香滿鏡臺前。 Cửu THU HƯƠNG mãn kính đài tiền !
ĐƯỜNG BÁ HỔ ĐIỂM THU HƯƠNG qua Sân khấu và
Điện ảnhCó nghĩa :
Nghe nói trong cung thời tiết khác,
Thu Hương thứ
chín ngập đài gương !
Hẹn bài viết tới !
杜紹德
ĐỖ CHIÊU ĐỨC
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét